Learn Option · Bitcoin
BTC— ccy— src— age—
Phase 1 · option basics · bitcoin

เรียนรู้ Option
บนบิตคอยน์

สื่อการสอน option แบบ interactive ดึงราคาตลาดจริงๆ ตอนนี้ จาก Deribit (ดีริบิต) / Bybit (ไบบิต) เพื่อให้คุณเห็นภาพ option จากตลาดจริง ไม่ใช่ค่าสมมุติ

BTC Spot ตอนนี้ — settle ใน — · ดึงจาก —
01 / Option คืออะไร

Option (ออปชั่น) คือ "สิทธิ์" ไม่ใช่ "ภาระ"

Option (ออปชั่น) เป็นสัญญาที่ให้ สิทธิ์ ในการ ซื้อ หรือ ขาย สินทรัพย์อ้างอิง (underlying — อันเดอร์ไลอิ้ง) ที่ราคาที่ตกลงไว้ล่วงหน้า ภายในเวลาที่กำหนด ผู้ซื้อ option ไม่จำเป็นต้องใช้สิทธิ์ก็ได้

Call · คอลล์

สิทธิ์ในการ "ซื้อ"

ผู้ซื้อ Long Call (ลอง คอลล์) มีสิทธิ์ซื้อ BTC ที่ราคา strike (สไตรค์) ภายในวันหมดอายุ

ซื้อตอน "คิดว่าราคาจะขึ้น" (bullish — บูลลิช)

Put · พุท

สิทธิ์ในการ "ขาย"

ผู้ซื้อ Long Put (ลอง พุท) มีสิทธิ์ขาย BTC ที่ราคา strike ภายในวันหมดอายุ

ซื้อตอน "คิดว่าราคาจะลง" (bearish — แบริช)

มีสองฝั่งในทุกสัญญา

  • ผู้ซื้อ option (long — ลอง) — จ่าย premium (พรีเมียม) เพื่อ "ได้สิทธิ์" ความเสี่ยงจำกัดที่ premium ที่จ่ายไป
  • ผู้ขาย option (short — ชอร์ต) — รับ premium เข้ามา ต้อง "พร้อมทำตามสัญญา" ถ้าผู้ซื้อใช้สิทธิ์ ความเสี่ยงอาจไม่จำกัด (สำหรับ short call)
บนคริปโต option ใช้สไตล์ European
Deribit (ดีริบิต) และ Bybit (ไบบิต) ใช้ European-style option เท่านั้น — แปลว่าใช้สิทธิ์ได้เฉพาะ "วันหมดอายุ" ห้ามใช้ก่อน และทั้งคู่ cash-settled — เมื่อหมดอายุระบบจ่ายเป็นเงินสดอัตโนมัติตามส่วนต่าง ไม่ได้โอนเหรียญจริง

ตัวอย่างจริงจากตลาด

ตอนนี้ BTC ราคา — ลองดู option ที่ใกล้ ATM (At-The-Money — แอท เดอะ มันนี่) ใน expiry ที่ใกล้ที่สุด:

Call · strike —

—

หมดอายุ — · อีก —
IV (Implied Vol — อิมพลายด์ โวล) = —

หมายความว่า: จ่าย premium นี้ เพื่อให้ได้สิทธิ์ซื้อ 1 BTC ที่ราคา strike เมื่อหมดอายุ
ถ้าตอนนั้น BTC > strike → ได้กำไร; ถ้า ≤ strike → สิทธิ์ไร้ค่า เสีย premium ทิ้ง

Put · strike —

—

หมดอายุเดียวกัน · IV = —

จ่าย premium นี้เพื่อให้ได้สิทธิ์ขาย 1 BTC ที่ราคา strike เมื่อหมดอายุ
ใช้เป็น "ประกัน" ถ้าถือ BTC จริง — ราคาตก ก็ยังขายได้ที่ strike

02 / คำศัพท์ที่ต้องรู้ + option chain สด

คำศัพท์พื้นฐาน 7 คำ

จำได้ 7 คำนี้ คุยกับเทรดเดอร์ option ได้แบบไม่ตกขอบ

Strike (สไตรค์ — ราคาใช้สิทธิ์)

ราคาที่ตกลงไว้ในสัญญา ผู้ซื้อ option จะใช้ราคานี้ในการซื้อ/ขาย underlying ตอนหมดอายุ

Premium (พรีเมียม — ค่า option)

"ราคา" ของ option ที่ซื้อขายในตลาด ผู้ซื้อจ่าย ผู้ขายรับ ถูกกำหนดโดย demand/supply + Black-Scholes

Expiry (เอ็กซ์ไพรี — วันหมดอายุ)

วันที่ option หมดอายุ Deribit/Bybit ส่วนใหญ่หมดอายุเวลา 08:00 UTC (= 15:00 ไทย)

Underlying (อันเดอร์ไลอิ้ง — สินทรัพย์อ้างอิง)

ในที่นี้คือ BTC index price ของ exchange — ค่าเฉลี่ยจากหลาย spot exchange ไม่ใช่ราคาบน exchange เดียว

ITM / ATM / OTM (ไอทีเอ็ม / เอทีเอ็ม / โอทีเอ็ม)

  • ITM = In-The-Money — มีมูลค่าในตัว ใช้สิทธิ์แล้วได้เงิน
  • ATM = At-The-Money — strike ≈ spot
  • OTM = Out-of-The-Money — ไร้มูลค่าในตัว (ตอนนี้)

Intrinsic vs Time value (อินทรินสิก / ไทม์)

  • Intrinsic Call = max(S − K, 0); Put = max(K − S, 0)
  • Time value = premium − intrinsic — มาจาก "โอกาสที่ราคาจะเคลื่อน"

กฎ ITM / OTM จำง่ายๆ

Call

ITM: spot > strike (ราคาวิ่งขึ้นเกินจุดใช้สิทธิ์)

ATM: spot ≈ strike

OTM: spot < strike

Put

ITM: spot < strike (ราคาวิ่งลงต่ำกว่าจุดใช้สิทธิ์)

ATM: spot ≈ strike

OTM: spot > strike

Option chain สดจากตลาด

ด้านล่างคือ option chain ของ BTC ที่ expiry — แถวที่ ATM คือ strike ใกล้ราคา spot ที่สุด ช่อง ITM ในคอลัมน์ Call หรือ Put บอกว่าฝั่งนั้นมีมูลค่าในตัว

Strike Call Mark Call IV Put Mark Put IV

Mark price (มาร์ค ไพรซ์) คือราคาที่ exchange เห็นเป็น "fair" ตอนนี้ (กึ่งกลางระหว่าง bid/ask ที่ปรับด้วย IV) — ใช้แทน mid quote

03 / Payoff Diagram

กราฟกำไร-ขาดทุนตอน "หมดอายุ"

Payoff diagram (เพย์ออฟ ไดอะแกรม) บอกว่า ณ วันหมดอายุ ถ้าราคา BTC ลงเอยที่จุดใด เราจะกำไรหรือขาดทุนเท่าไหร่ ลองสลับ 4 ขาพื้นฐานและขยับ strike/expiry/IV ดู

—

Max Profit
—
Max Loss
—
Breakeven
—

เข้าใจ 4 ขา

Long Call · เดิมพันว่าราคาจะขึ้น

จ่าย premium · กำไร ไม่จำกัด ถ้าราคาวิ่งขึ้น · ขาดทุนสูงสุด = premium ที่จ่าย

Long Put · เดิมพันว่าราคาจะลง

จ่าย premium · กำไรสูงสุดเมื่อ BTC = 0 (ทฤษฎี) · ขาดทุนสูงสุด = premium ที่จ่าย

Short Call · เดิมพันว่าราคาจะไม่ขึ้นแรง

รับ premium · กำไรสูงสุด = premium · ขาดทุนไม่จำกัด ถ้าราคาวิ่งขึ้นแรง (อันตราย!)

Short Put · เดิมพันว่าราคาจะไม่ลงแรง

รับ premium · กำไรสูงสุด = premium · ขาดทุนสูงสุดเมื่อ BTC = 0 (= strike − premium)

⚠ ระวัง: ขายของไม่จำกัดเหรียญ
การ Short Call แบบเปล่า (naked — เน็คเก็ด) มีความเสี่ยงไม่จำกัด เพราะ BTC ขึ้นได้ไม่จำกัด ส่วนใหญ่เทรดเดอร์อาชีพจะ short call ในรูปแบบ spread (เช่น Bear Call Spread) หรือ covered call (ถือ BTC ค้ำไว้) เพื่อปิดความเสี่ยง
04 / The Greeks

เกร็ก (Greeks) — ความไวของ option ต่อปัจจัยต่างๆ

Greeks เป็น "อนุพันธ์" ของราคา option ต่อตัวแปรเดียวที่เคลื่อน บอกว่าถ้าตัวแปรนั้นเปลี่ยนไป premium จะเปลี่ยนแค่ไหน — ลองสลับ Greek แล้วขยับ slider เพื่อดูเส้นโค้งเปลี่ยน

Δ Delta
—
Γ Gamma
—
Θ Theta /day
—
V Vega /1% IV
—
ρ Rho /1% r
—

แต่ละ Greek หมายความว่า…

Δ Delta · เดลต้า

premium ขยับเท่าไหร่เมื่อ BTC ขยับ $1

Call: 0 ถึง +1 · Put: −1 ถึง 0
ATM call ≈ +0.5, ATM put ≈ −0.5
ITM-deep call → ใกล้ +1 (เหมือนถือ BTC), OTM-deep call → ใกล้ 0

อีกความหมาย: |delta| ≈ "ความน่าจะเป็นที่จะจบ ITM" (โดยประมาณ)

Γ Gamma · แกมม่า

delta ขยับเท่าไหร่เมื่อ BTC ขยับ $1

Gamma สูงสุดที่ ATM และที่ใกล้ expire — ยิ่งใกล้หมดอายุ ATM gamma ยิ่งสูง → delta เด้งเร็ว
ทำให้ short gamma ใกล้ expire อันตรายมาก (delta โดดไปมา ปิดความเสี่ยงยาก)

Θ Theta · ทีต้า

premium ขยับเท่าไหร่ต่อ "1 วันผ่านไป"

ถ้า long option → theta ติดลบ (เวลาผ่านไป สิทธิ์ค่อยๆ หายมูลค่า)
ถ้า short option → theta บวก (เก็บ time decay)
ATM-near-expiry theta แรงที่สุด

V Vega · เวก้า

premium ขยับเท่าไหร่เมื่อ IV ขยับ +1 จุด

Long option → vega บวก (ชอบ vol สูงขึ้น)
Short option → vega ลบ (ชอบ vol ลง)
Vega สูงสุดที่ ATM และที่ expire ไกล (long-dated option = vol bet)

Rho — น้อยมากใน crypto option
ρ Rho (โร) เป็นความไวต่ออัตราดอกเบี้ย — สำหรับ option short-dated (น้อยกว่า 3 เดือน) ที่ใช้กันทั่วไป rho เล็กมากเทียบกับ Greek อื่น เทรดเดอร์ส่วนใหญ่จึงไม่ค่อยใส่ใจ
05 / Volatility · ไม่ใช่แค่ตัวเลขเดียว

Implied Volatility (IV), Smile, Skew, Vol Surface

IV (Implied Volatility — อิมพลายด์ โวลาทิลิตี) คือ "volatility ที่ตลาด implied" จากราคา option ที่ซื้อขายกันอยู่ ถ้าใส่ราคา option ลงในสูตร Black-Scholes แล้วแก้สมการกลับหา σ → ได้ IV
มันคือ "ความผันผวนที่ตลาดคิดว่าจะเกิดข้างหน้า" ไม่ใช่ความผันผวนในอดีต

ทำไม "smile / skew" ถึงเกิด?

ในทฤษฎี Black-Scholes ดั้งเดิม IV ทุก strike ควรเท่ากัน แต่ในตลาดจริงไม่ใช่:

  • IV Smile (สไมล์) — IV ของ option ที่อยู่ลึก OTM (ทั้งฝั่ง call และ put) มักสูงกว่า ATM — กราฟดูเหมือนรอยยิ้ม U
  • Skew (สคิว) — ความเอียง ระหว่าง IV ของฝั่ง put กับฝั่ง call ที่ระยะห่างจาก ATM เท่ากัน — บอกว่าตลาด "กลัว" ฝั่งไหนมากกว่า
Call IV (OTM +10%)
—
Put IV (OTM −10%)
—
Skew (Call − Put)
—

Skew ติดลบ = put IV > call IV → ตลาด "กลัวร่วง" มากกว่ากลัวพุ่ง (เหมือนหุ้น)
Skew บวก = call IV > put IV → ตลาด "กลัวพุ่ง" มากกว่า (มักเกิดในตลาดกระทิงร้อนแรง)

Term structure — IV ตามเวลา

IV ของแต่ละ expiry ไม่เท่ากัน ปกติ option ไกลๆ มี IV สูงกว่า (contango — คอนแทงโก) เพราะ "ความไม่แน่นอนสะสมตามเวลา" ถ้ากลับด้าน (backwardation — แบ็ควอร์เดชั่น) มักหมายถึงตลาดคาดว่ามี event ใกล้ๆ

Vol Surface (วอล เซอร์เฟซ) — รวมทุกอย่างเป็นพื้นผิว 3D

ถ้าเอา IV smile (แกน strike) มาวางเรียงกันตามแกน expiry จะได้ "พื้นผิว" 3 มิติ ที่บอกได้ว่า:

  • ตลาดมอง volatility อย่างไรในแต่ละ strike และ expiry
  • มีจุดไหน "บิดเบี้ยว" ผิดปกติ (อาจเป็นโอกาส arbitrage หรือสัญญาณว่าตลาดคาดเหตุการณ์)
  • ใช้ pricing option ที่ไม่มี liquidity ตรงๆ — ดูที่ surface แทน
ข้อสังเกต BTC option
BTC option มี skew บวก (call IV ≥ put IV) บ่อยกว่า S&P 500 — บ่งบอกว่าผู้เล่นในตลาด crypto ยอมจ่ายแพงกว่าเพื่อ "ป้องกันการพุ่ง" ที่ตัวเองพลาด แตกต่างจากตลาดหุ้นที่คนยอมจ่ายแพงสำหรับ put ป้องกันการร่วง
เฟส 1 จบที่นี่

เรียนรู้อะไรไปบ้าง?

  1. Option คืออะไร — call/put, buyer/seller, European-style บน crypto
  2. คำศัพท์ 7 คำ — strike, premium, expiry, underlying, ITM/ATM/OTM, intrinsic/time
  3. Payoff diagram 4 ขา — long/short × call/put, breakeven, max P/L
  4. Greeks 5 ตัว — delta, gamma, theta, vega, rho — แต่ละตัวบอกความไวต่อตัวแปรใด
  5. Volatility ระดับโครงสร้าง — IV, smile, skew, term, surface

เฟส 2 จะลงรายละเอียด trade ideas 64 รายการจาก Deritrade analysis